Plantar fasiit, ayak tabanında topuk kemiğinden parmaklara kadar uzanan plantar fasya isimli bağ dokusunun iltihaplanması veya tahrişi ile ortaya çıkan ağrılı bir durumdur. Halk arasında topuk dikeni olarak da bilinir; ancak topuk dikeni yalnızca bazı vakalarda röntgende görülen kemik çıkıntısıdır ve ağrı ile direkt ilişkili değildir.
Nedenleri
- Aşırı yüklenme (koşu, uzun süre ayakta kalma)
- Düz tabanlık veya yüksek kavislilik (pes cavus)
- Ayakkabı uyumsuzluğu (düşük destek, sert taban)
- Aşırı kilo
- Yaş (özellikle 40-60 yaş arası)
- Ayak bileği ve baldır kaslarının gerginliği
Belirtiler
- Sabah kalktığında topukta ilk adımda ağrı
- Gün içinde uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkınca ağrı
- Topuk ve ayak tabanında hassasiyet
- Yürüyüş ve koşu sırasında artan ağrı
- Ayak parmaklarına doğru yayılan hafif yanma hissi
Tanı
- Fizik muayene: Topuk iç kısmında hassasiyet ve plantar fasya gerginliği saptanır.
- Röntgen: Topuk dikeni (osteofit) varlığı kontrol edilir; ağrı ile doğrudan ilişkili değildir.
- Ultrason / MR: Plantar fasya kalınlığı ve iltihap değerlendirilir.
Tedavi
- Konservatif (ilk basamak)
- Dinlenme ve yük kısıtlama
- Ayakkabı ve tabanlık değişikliği (topuk destekli, ortopedik tabanlıklar)
- Buz uygulaması
- NSAİİ (ağrı ve iltihap giderici ilaçlar)
- Germe egzersizleri (plantar fasya ve baldır kası)
- Fizik Tedavi
- Masaj, ultrason, TENS uygulamaları
- Kısa süreli gece atelleri (plantar fasya gerilimini azaltmak için)
- Girişimsel / Cerrahi Tedavi
- Kortizon enjeksiyonu (dirençli vakalarda)
- PRP (platelet rich plasma) uygulamaları
- Cerrahi (nadiren, konservatif yöntemler başarısız olduğunda)
- Plantar fasya serbestleştirme
- Kemik çıkıntısının (topuk dikeni) çıkarılması
Önlem
- Ayağa uygun ayakkabı seçimi
- Düzenli germe ve esneme egzersizleri
- Aşırı kilo kontrolü
- Uzun süreli sabit ayakta durma ve sert zeminlerde koşudan kaçınma
✅ Sonuç: Plantar fasiit, özellikle erken dönemde konservatif yöntemlerle yüksek oranda iyileşir. Kronikleşirse cerrahi gerektirebilir; ancak çoğu vakada cerrahiye gerek kalmadan yaşam kalitesi iyileştirilebilir.
Op.Dr.Mehmet Vakıf KESKİNBIÇKI El Cerrahisi – Ortopedi ve Travmatoloji