Ortopedik travmalar; kırık, çıkık, burkulma, yumuşak doku ve kas-tendon yaralanmaları gibi iskelet sistemini ilgilendiren acil durumlardır. Bu tür yaralanmalarda yapılacak doğru ilk müdahale, hem hastanın hayatını kurtarabilir hem de kalıcı sakatlık riskini azaltır.
1. Genel Durumun Değerlendirilmesi (ABC)
- A (Airway): Solunum yolu açıklığı kontrol edilmeli
- B (Breathing): Solunumun varlığı ve yeterliliği değerlendirilmelidir
- C (Circulation): Nabız, kanama ve dolaşım kontrolü yapılmalıdır
👉 Hayati tehlike yoksa ortopedik yaralanmaya odaklanılır.
2. Kanama Kontrolü
- Açık yaralarda steril gazlı bezle bası uygulanmalı
- Büyük damarsal yaralanmalarda turnike gerekebilir (uzuv kaybı riski göze alınarak)
3. Kırık ve Çıkıklarda Yapılması Gerekenler
- Yaralı bölge asla zorla düzeltilmemeli
- Hareketsiz hale getirilmelidir (immobilizasyon):
- Tahta, karton, atel, üçgen sargı veya sert bir malzeme ile sabitleme
- Eklem üstü ve altı mutlaka içine alınmalıdır
- Açık kırıklarda:
- Yara üzerine temiz bez kapatılmalı
- Kemik dışarı çıkmışsa yerine itilmeye çalışılmamalıdır
4. Çıkıklarda
- Çıkık eklem kesinlikle yerine oturtulmaya çalışılmamalı
- Uygun atelle sabitlenip sağlık kuruluşuna gönderilmelidir
5. Soğuk Uygulama (İlk 24–48 Saat)
- Şişlik ve kanamayı azaltmak için bölgeye soğuk uygulama (buz torbası – direk cilde temas etmeden) yapılabilir
6. Taşıma
- Yaralı bölge sabitlendikten sonra hasta dikkatlice taşınmalı
- Omurga yaralanmasından şüphe varsa boyunluk ve sedye ile taşıma yapılmalı
7. Yapılmaması Gerekenler
- Kırık uçlarını düzeltmeye çalışmak
- Ekstremiteyi zorla hareket ettirmek
- Bilinçsiz masaj veya sıcak uygulama yapmak
- Açık yaraya kolonya, tentürdiyot gibi yakıcı madde dökmek
Sonuç
Ortopedik travmalarda temel hedef:
- Hayati fonksiyonların korunması
- Kanamanın durdurulması
- Yaralı bölgenin sabitlenmesi ve
- En kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaştırılmasıdır.
Op.Dr.Mehmet Vakıf KESKİNBIÇKI El Cerrahisi – Ortopedi ve Travmatoloji